بارداری خارج رحم به وضعیتی گفته می شود که تخمک بارور در جایی به غیر از رحم و در حفره شکمی یا دهانه رحم شروع به رشد کند. در این شرایط جواب آزمایش بارداری مثبت است اما از آنجایی که تخمک برای لانه گزینی و رشد درست و کامل تنها به محیط رحم وابسته است برای پزشکان راهی جز خاتمه دادن به بارداری وجود ندارد. چرا که سلامتی زن باردار به خطر می افتد.
بارداری خارج از رحم چیست؟
فرایند حاملگی از لحظه لقاح تا زمان زایمان نیاز به طی شدن مراحلی دارد که همگی باید در شرایط نرمال و در زمان مناسب روی دهد. تخمک برای رشد کردن و تبدیل شدن به جنین باید در رحم لانه گزینی کرده و تغذیه شود. وقتی حاملگی خارج رحم اتفاق می افتد یعنی تخمک در جایی غیر از رحم شروع به رشد کرده است که در این شرایط امکان رشد کامل فراهم نبوده و تنها سلامتی زن تهدید می شود. این مشکل ، یک وضعیت اورژانسی به شمار می رود که در اسرع وقت بعد از تشخیص باید درمان شود. تعداد زنانی که به حاملگی خارج رحمی دچار می شوند چندان زیاد نیست اما عوارض بروز چنین شرایطی برای همان افراد بسیار زیاد است. طبق آمار به دست آمده از هر ۵۰ حاملگی یکی منجر به حاملگی خارج رحم می شود.
چرا حاملگی خارج از رحم شکل می گیرد؟
دلایل چندان مشخصی برای بروز بارداری خارج رحم یافت نشده است. در ادامه به چند دلیلی که به طور معمول منجر به شکل گیری این نوع از حاملگی می شود اشاره می کنیم.
- کاهش یا افزایش هورمون ها
- وجود ناهنجاری های هورمونی
- وجود نواقص مادرزادی
- التهاب و زخم در لوله های فالوپ به دلیل عفونت یا بیماری قبلی و همچنین جراحی
- تاثیر برخی از بیماری ها و مشکلات پزشکی بر شکل و شرایط لوله های فالوپ
- سابقه بارداری خارج از رحمی
- باردار شدن با آی یو دی
- انجام درمان های ناباروری مانند مصرف قرص های ناباروری
علائم حاملگی خارج از رحم
علامت بارز بارداری چه در نوع نرمال و چه در نوع بارداری خارج رحم حالت تهوع و درد سینه به شمار می رود. برخی دیگر از نشانه های شایع حاملگی خارج از رحم شامل موارد زیر می شود:
- احساس درد شدید در ناحیه شکمی لگن و دهانه رحم
- درد شدید یکطرفه شکمی که هر چند وقت یکبار رخ می دهد.
- خونریزی خفیف تا شدید واژینال و لکه بینی که با وضعیت خونریزی در پریودی متفاوت است. از جمله اینکه رنگ خون تیره تر یا روشن تر از وضعیت طبیعی است.
- سرگیجه و ضعف
- احساس فشار در مقعد و مختل شدن وضعیت مزاجی که به صورت اسهال یا دفع دردناک نمایان می شود.
- گرفتگی در عضلات
حاملگی خارج از رحم چگونه تشخیص داده می شود؟
مانند سایر شرایط بالینی برای تشخیص این مشکل انواع معاینات لگنی و سونوگرافی همراه با آزمایش خون انجام می شود. در آزمایش خون سطح هورمون های اچ سی جی و پروژسترون اندازه گیری می شود. اگر در نتیجه آزمایش، کاهش سطح هورمونی مشاهده نشود یا طی چند روز ثابت بماند احتمال وجود بارداری خارج رحم وجود دارد. در آزمایش سونوگرافی نیز اگر ساک حاملگی دیده نشود اما علائم دیگر وجود داشته باشد بروز مشکل محتمل خواهد بود.
حین تشخیص مشکل، اگر علائم حاد بروز کند به آسیب لوله های فالوپ که با پارگی همراه است منجر شده و خونریزی داخلی، فرد را تهدید می کند. در این صورت اقدام اورژانسی توسط متخصص زنان صورت می گیرد.
درمان حاملگی خارج از رحم به چه صورت است؟
همان طور که گفته شد حامله شدن به صورت خارج از رحم عوارض شدید سلامتی برای زن باردار به همراه دارد که به محض تشخیص باید درمان شود تا قدرت باروری زن آسیب نبیند و همچنین جان او حفظ شود. روش های درمانی حاملگی خارج رحمی به محل لانه گزینی تخمک و پیشرفت بارداری بستگی دارد. درمان محافظه کارانه این است که با نظارت پزشک سقط انجام شود. این روش نیاز به داروی خاصی ندارد.
در درمان دارویی اگر پزشک تشخیص دهد که عوارض اورژانسی مادر را تهدید نمی کند با تجویز دارو از پاره شدن توده خارج از رحم جلوگیری می کند. متوترکسات دارویی است که از رشد سلول هایی مانند سلول های توده خارج رحم پیشگیری کرده و در صورت نیاز توسط پزشک تجویز می شود. برای اطمینان از اثربخشی دارو در بارداری خارج رحم ، آزمایش خون به صورت دوره ای انجام می شود. اگر دارو اثربخش باشد علائمی مانند آنچه در سقط جنین مشاهده می شود روی می دهدو یا محصولات باردارى از داخل شکم حذب می شود که باید با سونوگرافى و چک هورمون hcg بطور دوره ای چک شود.
علائم همراه شامل گرفتگی عضلات و خونریزی و خارج شدن بافت یا لخته ها خواهد بود.
چنانچه علائم سقط بروز کرد نیازی به عمل جراحی نخواهد بود. مصرف متوترکسات ایمن است چرا که آسیبی به لوله های فالوپ وارد نمی کند. تنها عارضه این دارو این است که تا چند ماه بعد امکان بارداری مجدد وجود نخواهد داشت.
اگر نیاز به جراحی باشد چگونه انجام می شود؟
عمل جراحی از طریق لاپاراسکوپی با خارج کردن جنین و ترمیم آسیب دیدگی داخلی و یا جراحى باز شکم انجام می شود. اگر لوله های فالوپ آسیب زیادی دیده باشند و خونریزی شدیدی اتفاق بیفتد پزشک لوله رحمی را نیز خارج می کند.
پیشگیری از حامله شدن به صورت خارج رحمی امکان پذیر است؟
پیش بینی همیشه ممکن نیست. صرفا با رعایت بهداشت باروری می توان خطر بروز بارداری خارج رحم را کاهش داد. به طور مثال ابتلا به بیماری های جنسی به بروز وضعیتی به نام پی آی دی منجر شده و لوله های فالوپ را ملتهب می کند. پیشگیری از چنین التهاباتی می تواند از حامله شدن خارج رحمی پیشگیری کند. انجام منظم معاینات زنان نیز روش خوبی برای پیشگیری از علائم است.
